Mô hình mới cho sự phát triển nông nghiệp ở Nhật Bản

Với điều kiện vị trí địa lý gần biển, Nhật Bản trước đây cũng rất giống với Việt Nam. Bắt đầu với sự phát triển của nông nghiệp là chính với tỉ lệ nông dân trên tổng dân số tương đương với Việt Nam. Từng có tới 80% dân số Nhật làm nghề nông và lúa là nông sản chính.
Dù hiện nay, Nhật Bản được biết nhiều hơn về một đất nước công nghiệp qua việc chế tạo máy móc, điện tử, xe hơi,… và số người làm nông nghiệp giờ đây chỉ còn khoảng 5% dân số thì nền nông nghiệp Nhật Bản vẫn “phát triển” trên sự áp dụng khoa học kỹ thuật máy móc vào sản xuất.

Tình hình chung của nông nghiệp Nhật Bản hiện nay
Ngành nông nghiệp giữ vai trò thứ yếu trong nền kinh tế Nhật Bản, chiếm khoảng 0.1 trong tổng GDP Nhật.
Diện tích đất nông nghiệp ít.
Nền nông nghiệp phát triển theo hướng thâm canh, áp dụng nhanh những tiến bộ khoa học kĩ thuật hiện đại để tăng năng suất.
Chi phí sản xuất cao – giá nông phẩm ở hàng cao nhất thế giới.
Ngành trồng trọt có vị trí quan trọng trong nền nông nghiệp. Chiếm hơn 80% giá trị sản lượng nông nghiệp. Ngành chăn nuôi cũng tương đối phát triển.
Các sản phẩm chính gồm: gạo, lúa mì, rau xanh (khoai tây, củ cải, cải bắp…), hoa quả (lê, táo, quýt, dưa..). Ngoài ra còn các sản phẩm chăn nuôi như thịt bò, gà, lợn, sản phẩm từ sữa, trứng, cá…. (thông tin từ 30/06/2015 nguồn từ CIA World)

Nong dan thu hoach lua o Nhat Ban
Nông dân áp dụng máy móc công nghệ vào thu hoạch

Quản lí bởi hợp tác xã.

Ra đời từ thế kỷ 19, hợp tác xã nông nghiệp Nhật Bản đặc trưng bởi việc thực hiện đa nhiệm vụ. Một hợp tác xã cấp địa phương có thể kinh doanh hàng loạt các dịch vụ kinh tế-xã hội như: cung cấp nguyên liệu đầu vào, tổ chức thị trường đầu ra, cho vay tín dụng, cung cấp dịch vụ bảo hiểm, phân phối hàng tiêu dùng, cung cấp dịch vụ y tế, đi lại, nhà ở… và thậm chí là một trung tâm cộng đồng cho các hoạt động văn hóa. Ảnh hưởng của hợp tác xã nông nghiệp bao trùm lên toàn bộ cuộc sống sinh hoạt thường ngày của nông dân Nhật Bản. Hiện nay có khoảng 10 triệu thành viên, không chỉ là tổ chức kinh tế mà còn là một tổ chức chính trị – xã hội, bảo vệ quyền lợi của đá số nông dân. Được xem là tổ chức quyền lực trong ngành nông nghiệp Nhật.

Hành động của chính phủa

Việc đẩy mạnh đầu tư cho nông nghiệp chất lượng cao, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp tiếp tục là trọng tâm ưu tiên trong chính sách phát triển kinh tế Abenomics của Thủ tướng Shinzo Abe.
Điển hình và mạnh mẽ nhất trong tuyên bố của Thủ tướng Shinzo Abe đó là cách đây hơn một năm, Chính phủ Nhật Bản đã cho thành lập đặc khu nông nghiệp chiến lược quốc gia tại TP Niigata, Chính phủ hy vọng rằng Niigata là nơi sẽ cho thấy bộ mặt tương lai của ngành Nông nghiệp Nhật Bản.

 

Thanh pho Niigata Nhat ban
Vựa lúa Nhật Bản Niigata được chọn làm nơi thí điểm mô hình mới

Mô hình hoàn toàn mới cho sự phát triển nông nghiệp ở Nhật

Những thí nghiệm mà Chính phủ Nhật Bản đang thực hiện tại đặc khu nông nghịêp Niigata nếu thành công sẽ được nhân rộng ra phạm vi toàn quốc. Nhật Bản đã sẵn sàng cho sự thay đổi lớn nhất trong ngành nông nghiệp kể từ sau Chiến tranh thế giới thứ II.
Thị trưởng TP Niigata Akira Shinoda chia sẻ: “Chính sách cũ của Nhật Bản là không để người nông dân bỏ ruộng, với việc dựng lên nhiều rào cản không cho các công ty tư nhân tham gia sản xuất nông nghiệp.

Với những thay đổi mang tính tích cực

Với thay đổi này, lần đầu tiên Chính phủ cho phép các công ty được góp vốn với người nông dân mua hoặc thuê đất để trồng lúa. Cùng với đó, chuỗi cửa hàng tiện ích của Lawson trở thành công ty đầu tiên trong cả nước tham gia mô hình mới này. Chính phủ Nhật Bản cũng cho thử nghiệm các công nghệ canh tác mới, chuỗi sản xuất kết hợp tiêu thụ và thúc đẩy xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp. Những thử nghiệm này tại Niigata nếu thành công sẽ được nhân rộng ra phạm vi toàn quốc trong thời gian tới.

 

chuoi cua hang tien loi Lawson Nhat Ban
Chuỗi cửa hàng tiện lợi Lawson trở thành công ty đầu tiên trên cả nước tham gia mô hình mới

 

Là bước đi lường trước tương lại của Nhật?

Bước đi này của chính phủ Nhật Bản là hoàn toàn chính xác và khôn ngoan, họ biết mình cần phải cải cách nông nghiệp quyết liệt khi tham gia sân chơi Hiệp định Đối tác thương mại xuyên Thái Bình Dương (TPP). Về nguyên tắc, các nước thành viên TPP sẽ phải dỡ bỏ thuế nhập khẩu đối với tất cả các sản phẩm trong vòng 10 năm.
Được biết chính phủ Nhật Bản áp mức thuế lên tới 778% với các mặt hàng gạo nhập khẩu để bảo hộ ngành sản xuất trong nước. Chưa kể, để bảo vệ nông dân làm quy mô nhỏ, Chính phủ Nhật Bản cũng áp dụng chính sách kiểm soát sản lượng và đẩy giá gạo lên cao. Nếu Nhật Bản không cải cách ngành Nông nghiệp thì nhiều khả năng nông sản nhập khẩu giá rẻ sẽ tràn ngập đất nước Mặt trời mọc khi TPP có hiệu lực. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi từ mô hình canh tác nhỏ lẻ sang phương thức sản xuất đại quy mô khi kết hợp giữa nông dân với các công ty phân phối được xem là bước chuẩn bị cần thiết của Nhật Bản trước sân chơi cạnh tranh TPP.